ukryj menu          

Kryjōm Lejōm

słowa: Bartek Zatorski i Sylwek Szweda 12.01.2021
muzyka: Sylwek Szweda 12.01.2021
E7                                               E7

Jak już przyszoł tyn plebiscyt  i jak wynik bōł skōzany

A7                                     E7

Ta ôstuda skuli Niymca co nom wciskoł palec w rany.

 H7                                                  A7

Yntlich było Kryjōm Lejōm, w końcu przyszoł dziyń zapłaty

     cis                    Fis                         A7                    H7    A7  E7

Kryjōm Lejōm durś a ciongiym, Niymiec zbiyro ciynżkie baty.  

 

E7                                             E7

Ober Bergman co nachytoł  tak grubiorzōm dalyj padoł

A7                                                           E7 

Wy nŏs na kara? My wŏs na mara! My dziś na wiyrch, a wy na dół

       H7                                           A7

Chnet zaś było Kryjōm Lejōm, gibko przyszoł czas zapłaty 

     cis                    Fis                       A7                      H7A7 E7

Kryjōm Lejōm durś a ciongiym, teroz Ślonzok zbiyro baty.  


E7                                           E7 

A kej przyszły te pierony - pancer z przodka z zadku łone

A7                                       E7 

Te na czorno łobleczone, co powstańców brali z doma.

       H7                                           A7

Chnet zaś było Kryjōm Lejōm, gibko przyszoł czas zapłaty 

     cis                    Fis                      A7                  H7 A7  E7

Kryjōm Lejōm durś a ciongiym, teroz Polok zbiyro  baty.  

 

E7                                                     E7

Krzywda naszo, krzywda jejich, kandy ajwaj regirować

A7                                    E7 

A do łognia lać oliwa,  gonić i po lasach chować.

             H7                                            A7

Juzaś bydzie Kryjōm lejōm, znów nom przyszoł dziyń zapłaty

     cis                    Fis                        A7                 H7     A7  E7

Kryjōm Lejōm durś a ciongiym, kożdy zbiyro ciynżkie baty.  

E7 E7 A7 A7 H7 H7 cis cis Fis Fis
 
12.01.2021
KRYJOM LEJOM - Sylwek Szweda

kryja - laska
lejōm - biją
przyszoł - przyszedł
bōł skōzany - był skazany; tu wskazany
ta ôstuda - wstyd, zgorszenie, hańba, ale też  niezgoda, konflikt, kłótnia
skuli Niymca - z powodu Niemca(Niemców)
yntlich — wreszcie, w końcu
dziyń - dzień
durś a ciongiym - bez przerwy, cały czas, wciąż
Ober Bergman - górnik wyższy rangą
nachytoł - oberwał
grubiorzōm - górnikom 
dalyj padoł - dalej mówił
Wy nŏs na kara? My wŏs na mara! - wy nas na taczkę? My was do kostnicy!
na wiyrch - na górę
chnet - wnet, po niedługim czasie
gibko - szybko
przyszoł - przyszedł
pierony - dranie, łobuzy
pancer - czołg
z przodka - z przodu
z zadku łone - z tyłu oni
ôbleczone - ubrane
z doma - z domu
Polok - Polak
jejich - ich
kandy ajwaj regirować - dokąd prenensje rządzą
kandy - dokąd, gdzie, którędy
regirować - kierować, dządzić, zarządzać
AJ WAJ! – harmider (żydowski okrzyk bólu); w śląskim - hałas o coś, pretensje
ôgiyń - ogień
nōm - nam


Nazwa piosenki „Kryjōm Lejōm” odnosi się do prawdziwych wydarzeń, które miały miejsce zaraz po plebiscycie w 1921 roku na terenie Murcek Emanuelssegen (pol. błogosławieństwo Emanuela), Kostuchny, Podlesia czy Zarzecza. W dosłownym tłumaczeniu znaczy to tyle, co "bić laską". W lokalnej tradycji zdarzenie to pod wspomnianą nazwą funkcjonowało jako tak zwany dzień zapłaty". Sama zbitka słowna ponoć powstała do popularnej na ten czas niemieckiej piosenki, jako prześmiewczy, rymujący się wers z prześmiewczym refrenem. Niestety, nie były to tylko słowa.

Po ogłoszeniu wyników plebiscytu, na terenie gminy Podlesie, oraz na obszarze dworskim, do którego należały Murcki, a także kolonia Böera (były liczone razem)  zwyciężyły głosy za Polską. Radość w jednym obozie, wyrażana poprzez wiwaty, czy zawieszanie polskich flag, także na kominach fabrycznych jednak nie wystarczyła. Społeczność doświadczona wyczerpującą i przegraną przez Niemcy wojną, kryzysami gospodarczymi z brakami żywności włącznie, a także wieloletnią germanizacją i pogardą dla odmienności etnicznej lokalnej społeczności, odreagowywała doznane krzywdy w sposób brutalny. Prócz powszechnych upokorzeń słownych, było bardzo wiele ataków siłowych z pobiciami włącznie.

Każda zwrotka opowiada inną historię, prócz ostatniej odnosi się do prawdziwych, lokalnych wydarzeń. Choć w pierwszej zwrotce nic nie ma o III powstaniu, które wybuchło po plebiscycie, należy pamiętać, że krwawe starcie jest integralną częścią następujących po sobie zdarzeń, które dotknęło miejscową społeczność.

Druga zwrotka opowiada o pewnym odwecie związanym z wcześniejszymi wydarzeniami. Zawarte w zwrotce słowa "Wy nas na kara, my was na mara" mają być autentycznymi słowami dyrektora kopalni. Pomimo że przyszła tu Polska, jednak zakład pracy, a w tym na terenie dworskim (czyli Murcki i Boże Dary) także wybudowane kolonie robotnicze były w rękach właściciela niemieckiego. Prócz gospodarczego chaosu (handlowej wojny polsko-niemieckiej), później także wielkiego kryzysu miejscowi musieli liczyć się jeszcze z upośledzeniem i gorszym wynagradzaniem za wykonaną pracę. W pierwszej kolejności aktywni Polacy albo dostawali gorszą robotę, albo po prostu ją tracili. 

Kolejna zwrotka mówi już o przyjściu nazistów i mordach na powstańcach i osobach szczególnie aktywnych w zwalczaniu niemieckości. Musimy mieć świadomość, że po przejęciu władzy w Polsce przez sanację, także tu na miejscu zmieniła się sytuacja polityczno-gospodarcza. Na ziemi pszczyńskiej państwo polskie zastosowało przymusowy zarząd dla dóbr księcia pszczyńskiego. Objawiło się to np. wyrzuceniem z pracy niemieckiej administracji. Tak samo było z instytucjami publicznymi, czy np. formami zrzeszeń. Zgodnie z wprowadzonymi ustawami, ten kto nie posługiwał się biegle językiem polskim, tracił pracę w sektorze publicznym. W latach 30-tych wiele niemieckich organizacji po prostu zakazywano. W Murckach rozwiązano np. niemieckojęzyczny klub sportowy. To z całą pewnością nie pozostało bez wpływu na odbiór drugiej strony.

Ostatnia zwrotka jest już uniwersalna i dotyczyć może każdego z nas. Musimy zawsze pamiętać, że upokarzając, wyzwalamy bardzo silne negatywne emocje. Co ważniejsze, to wywołane uczucie tylko czeka na "dzień zapłaty"

Jest czymś przygnębiającym sytuacja, w której są środowiska odnoszące się z atencją do powyższego zdarzenia znanego jako „Kryjōm Lejōm”. Pamiętać jak najbardziej należy, ale też naszą powinnością jest wyciągać wnioski z historii i przede wszystkim popełnianych błędów nie powtarzać.



Kryjōm Lejōm
(wersja pierwotna Bartka Zatorskiego 12.01.2021)

Jak już przyszeł tyn plebiscyt
I jak wynik bōł skōzany
Ta ôstuda skuli nimca
Co nŏs głobił przeca tela lot

Yntlich było Kryjōm Lejōm
W końcu przyszedł dzień zapłaty

Ober Bergman co nachytoł
Tak grubiorzōm dalij padoł
Wy nŏs na kara? My wŏs na mara! 
Zaś niy było nōm tu w szpas

Chnet zaś było Kryjōm Lejōm
Szybko przyszedł czas zapłaty

...... 
(tu będzie - tu musí być zwrotka o 1939 i zabijaniu przez Niemców powstańców na Śląsku - ciekawe że tylko tu u nás. W Polsce ich nie łapano)
...... 

Krzywda naszo, krzywda jejich
Kandy ajwaj regirować
A dopolać wzajym siã
Póty bydzie ôdpedzynie

Juzaś bydzie Kryjōm lejōm
Znów nam przyszedł dzień zapłaty


http://erdmancyjo.blogspot.com/
 

Śpiewnik

Folder plików

 

Najnowsze piosenki

więcej
 
na górę